Για την αγιοτόκο Καππαδοκία έχουν γραφτεί πολλά και έχουν ειπωθεί πολύ περισσότερα. Σ’ εκείνη την άνυδρη και αφιλόξενη, λόγω γεωγραφικών χαρακτηριστικών περιοχή, ανδρώθηκε ο Χριστιανισμός, αναδύθηκαν από τα σπλάγχνα της κοινωνίας της ανείπωτες μορφές ανδρών και γυναικών που πολέμησαν, μαρτύρησαν, καθιέρωσαν ως κυρίαρχη θρησκεία, την Ορθοδοξία, τη μεταλαμπάδευσαν με τη διδασκαλία και τα παραδείγματά τους στα πέρατα της Οικουμένης. Θέλετε οι Τρεις Ιεράρχες,που κοσμούν το πάνθεον των αγίων της Εκκλησίας, ο τροπαιοφόρος Άγιος Γεώργιος, ο Όσιος Γεώργιος ο Νεαπολίτης, η Μαρία η Οσία, ο Άγιος Αμφιλόχιος Ικονίου, ο Άγιος Μερκούριος, ο Άγιος Φιλουμένος… Και δεν είναι μόνο αυτοί. Μια πλειάδα τέτοιων προτύπων πρόταξε την πίστη, το θεωρητικό μα και πρακτικό υπόβαθρο της χριστιανοσύνης …τότε.

Το πέτυχε;

Η απάντηση, αβίαστα θα λέγαμε, είναι ναι! Διότι, ως κυρίαρχη ιδεολογία – θρησκεία μέσα από αντίξοες συνθήκες, έριδες – εικονομαχία, εικονολατρία, αιρέσεις πάμπολλες, αλλά και με τους απέναντι, μετά το Μαντζικέρτ (1071), παρέμεινε ακμαία, δημιουργική και ζώσα, τουλάχιστον μέχρι και την Έξοδο – Μουμπαντελέ του 1922.Και υπήρξε μια ανεπανάληπτη δημιουργία, την οποία πολλοί την ονομάζουν θαύμα… που δικαίως προσέδωσε διάφορα θρησκευτικά προσωνύμια στους κατοίκους τής υπό έρευνα περιοχής για την απόλυτη πίστη και την αφοσίωσή τους προς τα θρησκευτικά δρώμενα. Διότι εκεί, σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας, όσο πουθενά στην οικουμένη δεν υπήρξε τόσο βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα, τόσο στέρεα πίστη, με την ύπαρξη μυριάδων εκκλησιών κάθε τύπου… και παντού. Στα χωριά, στις πολιτείες,στα βουνά και στους λόφους, στα χωράφια και τις ρεματιές… Εκκλησιές μικρές, μεγάλες, παράξενες, λαξευτές, εδώ, εκεί, παρέκει, έτσι απλά, ως μικρό αντίδωρο της αγάπης τους προς τον Θεό.